در زندگی روزمره از سیم برق استفادهی زیادی میشود، گاهی اوقات پیش میآید که بر اساس دلایل مختلفی سیم برق داغ میکند. بسیاری از افراد زمانی متوجه این مشکل میشوند که سیمها بیش از حد گرم شدهاند، بوی سوختگی احساس میشود یا حتی بخشی از سیم یا کابل تغییر رنگ میدهد. در این مقاله به بررسی کامل علت داغ شدن سیم برق، خطرات ناشی از آن و راهکارهای جلوگیری از افزایش دمای سیمها میپردازیم.
چرا سیم برق داغ میشود؟
کار سیم برق عبور جریان برق از هادی خود است. هر هادی دارای مقداری مقاومت الکتریکی است. مقاومت الکتریکی خاصیتی در مواد است که در برابر عبور جریان برق از خود مقاومت میکند. هرچه مقاومت یک رسانا بیشتر باشد، عبور جریان الکتریکی از آن دشوارتر خواهد بود، بنابراین هرچه جریان عبوری یا مقاومت سیم بیشتر باشد، گرمای بیشتری تولید خواهد شد. گرم شدن معمولی سیم برق طبیعی است اما اگر دما از محدوده استاندارد فراتر رود، باید علت آن بررسی شود.
مهمترین دلایل داغ شدن سیم برق
عبور جریان بیش از ظرفیت سیم
رایجترین علت داغ شدن سیم برق، عبور جریان بیشتر از ظرفیت مجاز آن است. هر سیم بر اساس سطح مقطع خود توانایی عبور مقدار مشخصی جریان را دارد. اگر مصرفکنندههای زیادی به یک مدار متصل شوند، جریان افزایش یافته و سیم گرم میشود. به عنوان مثال کاربرد سیم 1.5 برای روشنایی و کاربرد سیم 2.5 برای کلید و پریز است، اگر از سیم 1.5 برای کلید و پریز استفاده شود چون ظرفیت آن کم تر از سیم 2.5 است احتمال داغ شدن سیم بسیار بالا خواهد بود.
انتخاب نادرست سطح مقطع سیم
بسیاری از مشکلات، ناشی از انتخاب اشتباه سیم و کابل است، استفاده از سیم با قطر کم برای تجهیزات پرمصرف مانند کولر گازی، هیتر برقی و غیره میتواند باعث افزایش شدید دما شود. هرچه سطح مقطع سیم بیشتر باشد، مقاومت آن کمتر خواهد بود و گرمای کمتری تولید میشود. در این شرایط باید مراقب بود تا از سیم یا کابل با مقطع نازک استفاده نشود. فرض کنید فردی برای تغذیه یک کولر گازی 24000 از سیم 1.5 میلیمتری استفاده میکند تا هزینه کمتری پرداخت کند. پس از چند هفته استفاده، سیم گرم شده و عایق آن تغییر رنگ میدهد. علت اصلی، کوچک بودن سطح مقطع سیم نسبت به جریان مصرفی کولر است.
اتصالات شل و نامناسب
یکی از دلایل پنهان اما بسیار خطرناک، شل بودن اتصالات است. اگر اتصال به خوبی برقرار نباشد، مقاومت موضعی افزایش پیدا میکند. در نتیجه همان نقطه به شدت گرم شده و ممکن است ذوب شود. از علائم قابل تشخیص این مشکل میتوان به تغییر رنگ ترمینال، سیاه شدن محل اتصال و جرقه زدن اشاره کرد.
فرسودگی سیم و کابل
با گذشت زمان سیمها بر اثر عوامل مختلفی مانند رطوبت، حرارت، مواد شیمیایی و غیره دچار فرسودگی میشوند. فرسودگی باعث افزایش مقاومت الکتریکی و در نتیجه افزایش تولید گرما میشود. به عنوان مثال در یک ساختمان قدیمی که بیش از 25 سال از عمر سیمکشی آن میگذرد، عایق برخی سیمها خشک و شکننده شده است. این فرسودگی باعث افزایش مقاومت و داغ شدن کابلها در زمان مصرف برق میشود.
استفاده از کابل بیکیفیت
متأسفانه برخی سیمها و کابلهای غیراستاندارد دارای سطح مقطع واقعی کمتر از مقدار درج شده هستند. یعنی در ظاهر سیم 2.5 خریداری کردید اما کارایی این سیم به علت کیفیت پایین آن در حد سیم 1.5 است. این سیم یا کابلها از هادی با کیفیت مثل مس خالص استفاده نمیکنند.
طول زیاد کابل
هرچه طول سیم بیشتر باشد، مقاومت آن افزایش مییابد. در پروژههای بزرگ باید افت ولتاژ و افزایش مقاومت در نظر گرفته شود در غیر این صورت سیم بیش از حد گرم خواهد شد. در نظر بگیرید برای مثال یک پمپ آب در فاصله 100 متری از تابلو برق نصب شده است. اگر سطح مقطع کابل متناسب با این فاصله انتخاب نشود، مقاومت مسیر افزایش یافته و کابل در حین کار گرم میشود.
تهویه نامناسب
گاهی مشکل از خود سیم نیست، کابلهایی که در داکتهای بسته، لولههای پر از سیم و کانالهای فاقد تهویه قرار دارند، امکان دفع گرما را ندارند در نتیجه دمای آنها افزایش پیدا میکند.
اتصال کوتاه جزئی
گاهی یک اتصال ناقص یا نشتی جریان که بر اثر وجود یک عایق اسیب دیده اتفاق میافتد، باعث عبور جریان غیرعادی و گرم شدن تدریجی سیم میشود. اگر مشکل برطرف نشود، اتصال کوتاه کامل رخ خواهد داد. مثلا اگر فرض کنیم چندین کابل برق در یک لوله باریک و بدون فضای خالی عبور داده شدهاند. گرمای تولید شده توسط کابلها امکان خروج ندارد و دمای همه آنها به تدریج افزایش پیدا میکند.
دستگاهها یا وسایل معیوب
خرابی قطعات داخلی یا فرسودگی تجهیزات برقی میتواند باعث افزایش غیرعادی جریان مصرفی شود. در چنین شرایطی سیمهای متصل به دستگاه تحت فشار بیشتری قرار گرفته و ممکن است بیش از حد گرم شوند.
پیچ خوردن سیم یا کابل
یکی از دلایل داغ شدن سیم برق، پیچ خوردگی و فشرده شدن بیش از حد آن است. زمانی که سیم به شکل نامناسب قرار میگیرد، گرمایی که در اثر عبور جریان برق تولید میشود بهخوبی دفع نشده و در بخشهای مختلف سیم تجمع پیدا میکند. این موضوع بهویژه هنگام استفاده از وسایل پرمصرف مانند بخاری برقی، اتو یا دستگاه جوش بیشتر دیده میشود و میتواند باعث افزایش دمای سیم، آسیب به عایق و کاهش عمر مفید آن شود. به همین دلیل توصیه میشود سیمها در مسیر مناسب و بدون پیچخوردگی شدید نصب یا استفاده شوند تا گرما راحتتر به محیط منتقل شود.
خطرات داغ شدن سیم برق
- آسیب به تجهیزات برقی
- کاهش عمر کابل
- افزایش مصرف انرژی
- آتش سوزی
- برقگرفتگی
- آسیب به سیستم
علت داغ شدن دوشاخههای برق
داغ شدن دوشاخههای برق نیز معمولاً به دلیل عبور جریان بیش از حد، شل بودن اتصال بین دوشاخه و پریز، فرسودگی پریز، کیفیت پایین دوشاخه یا چندراهی و همچنین وجود اکسید یا آلودگی روی شاخکها رخ میدهد. در این شرایط مقاومت الکتریکی در محل اتصال افزایش یافته و بخشی از انرژی به صورت گرما تولید میشود. اگر دوشاخه بیش از حد گرم شود، میتواند باعث ذوب شدن بدنه، آسیب به پریز، ایجاد جرقه، اتصال کوتاه و حتی آتشسوزی شود. به همین دلیل توصیه میشود از تجهیزات استاندارد استفاده کرده، اتصالات را بهطور منظم بررسی کنید و از اتصال دستگاههای پرمصرف به پریزها یا چندراهیهای نامناسب خودداری نمایید.
چگونه متوجه داغ شدن سیم برق شویم؟
- گرم شدن غیرعادی کابل
- بوی سوختگی
- تغییر رنگ عایق
- ذوب شدن روکش
- خاموش شدن مکرر فیوز
- جرقه در پریز
- کاهش عملکرد دستگاهها
- قطع اتصال تجهیزات برقی
چگونه از داغ شدن سیم برق جلوگیری کنیم؟
- جلوگیری از بار اضافی
- رعایت اصول نصب
- استفاده از فیوز و محافظ جان
- بازدید دورهای اتصالات
- استفاده از کابل استاندارد
- انتخاب سیم مناسب
- افزایش جریان هوا برای جلوگیری از داغ شدن سیمها
- اثرات نور مستقیم خورشید و گرما بر کابل برق
- بازرسی دورهای سیمکشی برق
- نوسازی سیمهای فرسوده و قدیمی برق