استانداردهای سیم و کابل برق که به صورت علائم اختصاری یا حروف اختصاری در آمده اند، در واقع زبان مشترک صنعت برق و انسان هستند. با درک دقیق این علائم، میتوانید خطاهای ناشی از انتخاب نادرست سیم و کابل را کاهش داده و سازگاری بین کابل، سوئیچ و تجهیزات دیگر را درک کنید؛ در نهایت نیز کاهش هزینههای نگهداری و تعمیرات را به دست آورید. اگر در پروژههای خود با هرگونه ابهام در تشخیص حروف اختصاری مواجه شدید، پیشنهاد میکنیم این مقاله را مطالعه کرده و در صورت نیاز با متخصصین ما مشورت کنید.
استاندارد VDE چیست؟
استاندارد VDE چیست؟ شرکت های تولید کننده سیم و کابل برق بر روی محصولات خود حروفی را به زبان انگلیسی درج می کنند. این حروف بر اساس استاندارد VDE آلمان (Verband der Elektrotechnik) به معنی انجمن مهندسی برق بر روی سیم و کابل درج می شود که بر اساس جدول تعیین شده توسط این انجمن هر یک از این حروف بیانگر جنس و نوع هادی، عایق، هادی هم مرکز، زره، غلاف است که به وسیله آن می توان به صورت دقیق از کلیه مشخصات و ساختمان سیم یا کابل به صورت کامل مطلع شد.
از دیدگاه مصرفکننده نیز، وجود نشان VDE بر روی یک محصول نشانهای از کیفیت بالا و ایمنی تضمینشده است. این نشان به خریدار اطمینان میدهد که محصول مورد نظر، با استفاده از بهترین روشها و مطابق با آخرین استانداردهای فنی تولید شده است.
چرا از علائم اختصاری استفاده میکنیم؟
سیم و کابل برق از بخشهای متعددی تشکیل میشود؛ از جمله هادی، عایق، حفاظ عایق و روکش نهایی؛ علائم اختصاری، برای نمایش دقیق ساختار هر یک از این اجزا به کار میروند. آشنایی با این حروف اختصاری و فهم ساختار سیم یا کابل، بهصورت چشمگیر خطر برق گرفتگی و حریق را کاهش میدهد. افزون بر این، بهرهگیری از کابلهای استاندارد، میزان خرابیها و تعمیرات مکرر را به حداقل میرساند و یکی از روش های شناسایی کابلهای استاندارد، مشاهده علائم اختصاری حکشده بر روی برنه آنها است. در نهایت، در پروژههای بزرگ، همسویی کابلها با سایر تجهیزات و سیستمها امری ضروری و اساسی است.
ساختار VDE Standard
طراح استاندارد VDE کشور آلمان است. در این استاندارد از یک سری حروف و اعداد به منظور شناسایی ساختمان، مشخصات سیم و کابل و ساختار لایههای مختلف آن استفاده میشود. نحوه کد گذاری طبق استاندارد VDE به این صورت است که بر روی اغلب سیم و کابلها، 4 گروه عبارت درج میشود که هر کدام نمایانگر بخشی از ساختار یک کابل و یا سیم برق هستند. این حروف و اعداد که به صورت جدول زیر قابل ملاحظه است بر روی قسمت بیرونی کابل و یا سیم درج میشوند.
- خانه شماره ۱: استاندارد کابل و یا سیم (حروف) (معمولا با حرف N نمایش داده میشود)
- خانه شماره ۲: جنس هادی (حروف)/ سلول دوم اگر A باشد هادی آلومنيومی است، در غير اينصورت (اگر خالی باشد) هادی مسی است.
- خانه شماره ۳: جنس عایق (حروف)/ سلول سوم نشان دهنده جنس لايه عايق كابل است، اگر PVC باشد، Y و اگر XLPE باشد، 2x نوشته میشود.
- خانه شماره ۴: جنس حفاظ عایق (حروف)
- خانه شماره ۵: جنس یا نوع زره (حروف)
- خانه شماره ۶: جنس یا نوع غلاف (حروف)
- خانه شماره ۷: وجود هادی حفاظتی یا عدم استفاده از آن-ارت (حروف)
- خانه شماره ۸: تعداد رشتههای هادی کابل و یا سیم (عدد)
- خانه شماره ۹: سطح مقطع هادی (عدد)
- خانه شماره ۱۰: شکل هادی (حروف)
- خانه شماره ۱۱: ولتاژ اسمی کابل و یا سیم (عدد)
اختصارات استاندارد VDE
| استاندارد | توضیحات | استاندارد | توضیحات | استاندارد | توضیحات | استاندارد | توضیحات |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A | کابل تک رشته مفتولی | H | پلیمر بدون هالوژن، مانع از انتشار شعله | OZ | کابل شمارهدار بدون سیم ارت | 02Y | پلی اتیلن اسفنجی یا فوم (PE) |
| b | زره (زره) | J – | کابل نصب ثابت | PiMF | زوج در فویل فلزی | 02Y S | عایق فوم اسکین (PE) |
| Bd | تاب گروهی | JE – | کابل نصب ثابت برای مصارف الکترونیک صنعتی | Q | بافت سیم فولادی | 3Y | عایق استایروفلکس |
| C | حفاظ بافت سیم مسی | – J | کابل دارای سیم ارت (زرد و سبز) | re | مفتول گرد تک رشته | 4Y | پلی آمید (PA) |
| D | سیم مفتولی | – JZ | کابل شمارهدار دارای سیم ارت (زرد و سبز) | SL | کابل کنترل افشان | 5Y | پلی تترا فلوئورو اتیلن (PTFE) |
| e | هادی مفتولی | L | روکش آلومینیومی نرم | Staku – Li | رشته مسوار با مغزی فولادی | 6Y | فلوئورو اتیلن پروپلین (FEP) |
| f | افشان | (L) | نوار آلومینیومی با اندود پلاستیک | (ST) | حفاظ فویل فلزی | 7Y | تترافلوئور اتیلن (ETFE) |
| F | نوار ضد آب به صورت طولی | 2Y (L) | روکش آلومینیومی مقاوم در برابر رطوبت با اندود پلیمر | t | ضد موریانه | 8Y | پلی ماید (PI) |
| G | الاستومرها | Lg | تاب لایهای | X | پلی اتیلن شبکهای (کراس لینک شده) (XLPE) | 9Y | پلی پروپلین (PP) |
| 2G | لاستیک سیلیکون (SiR) | Li | هادی تابیده شده به صورت منظم | 2X | پلی اتیلن شبکهای (کراس لینک شده) (XLPE) | 10Y | پلی وینیلیدن فلوئوراید (PVDF) |
| 3G | لاستیک اتیلن پروپلین (EPR) | LVCC | کابل کامپیوتر ولتاژ پایین | 11X | پلی اورتان شبکهای (کراس لینک شده) (XLPUR) | 11Y | پلی اورتان (PUR) |
| 4G | اتیلن وینیل استات (EVA) | M | روکش سربی | Y | پی وی سی (PVC) | 12Y | استرهای پلی ترفتالیک |
| 5G | پلی اتیلن کلرین سولفونات شده (CR) | MZ | روکش آلیاژ سربی | Yu | پی وی سی تاخیر انداز شعله | (Z) | بافت فوالدی با استقامت کششی زیاد |
| 6G | عایق پلی اتیلن کلرو سولفونات شده (CSM) | (ms) | نوار فولادی محافظ مغناطیسی | Yv | پی وی سی تقویت شده | (Zg) | نخ پشم شیشه |
| 7G | عایق الاستومر فلوئورینه | O – | کابل بدون سیم ارت | Yw | پی وی سی مقاوم در برابر گرما تا 90 درجه سانتیگراد | HX | مواد بدون هالوژن |
| GL | بافت پشم شیشه با عایق سیلیکون | O | مقاوم در برابر روغن | 2Y | پلی اتیلن (PE) | AF | سیم تک رشته افشان |
برخی از پرکاربرد ترین اختصارات سیم و کابل
NYAF: سیم افشان با عایق PVC، پرکاربردترین سیم برای ساختمان
NYA: سیم مفتول با عایق PVC، مناسب برای نصب ثابت
NYMHY: کابل مسی افشان با عایق و روکش PVC
NYY: کابل مسی با عایق و روکش PVC
NYY-O: کابل مسی با عایق و روکش PVC – بد.ن رشته ارت
NYY-J: کابل مسی با عایق و روکش PVC – با رشته ارت
NYSLCY: کابل شیلددار مسی با عایق و روکش PVC
NYSLY: کابل کنترل مسی با عایق و روکش PVC
NYRY: کابل آرموردار مسی با عایق و روکش PVC
NA2XY: کابل آلومینیوم با عایق XLPE و روکش PVC
JT(st)Y: کابل تلفن همراه با شیلد و درین وابر و روکش PVC
بخش های اختصارات سیم و کابل
بخش اول بیان می کند که حروفی که در حال مطالعه آن هستید بر اساس استاندارد وی دی ای نوشته شده اند یا نه. در واقع در صورتی که حرف اول N باشد نشان می دهد کلیه حروف بر اساس استاندارد VDE نوشته شده اند. در صورتی که N به تنهایی در ابتدا قرار گیرد بیان می کند که جنس هادی به کار رفته در محصول از مس است و چنانچه حرف اول و دوم NA باشد هادی سیم یا کابل مربوطه از نوع آلومینیوم می باشد.
بخش دوم بیانگر جنس عایق محصول است. منظور از عایق همان روکشی است که بر روی سیم های درون کابل کشیده می شود. در حروف درج شده بر روی کابل بعد از حرف هادی، استفاده از حرف Y بیانگر وجود عایق PVC، حرف G علامت عایق لاستیک، حرف 2X علامت عایق XLPE و حرف 2Y علامت عایق پلی اتیلن می باشد. به عنوان مثال اگر در ابتدای حروفی بر روی کابل عبارت N2X درج شده باشد به ما نشان میدهد سیم های درون کابل از هادی مسی با روکش ایکس ال پی ای تشکیل شده اند.
بخش سوم بیان کننده نوع غلاف کابل است. غلاف کابل همان قسمت بیرونی (معمولاً مشکی رنگ) کابل های برق است که همه ما در هرجایی آن را مشاهده می کنیم که بسیاری آن را روکش کابل می نامند. این قسمت در کابل های برق معمولی یا فشار ضعیف آخرین قسمت کابل می باشد. در قسمت سوم حروف Y علامت غلاف PVC، علامت K غلاف سربی و KL علامت غلاف آلومینیومی می باشد. اگر بر روی کابلی عبارت NYY مشاهده شد حرف N بیان می کند که هادی کابل مسی است، Y بیان می کند که روکش سیم های درون کابل از جنس PVC است. و حرف Y بعدی نشان می دهد روکش کلی کابل که بر روی سیم ها کشیده شده از جنس PVC می باشد.
بخش چهارم حروف متعلق به زره کابل است. از زره در تولید کابل زمانی استفاده می شود که کابل نیاز به مقاومت بیشتری در برابر ضربات و فشار باشد. در این صورت با استفاده از زره در ساختمان کابل، مقاومت کلی آن را در برابر ضربات و فشارهای وزنی بالاتر می برند و محل استفاده از آن بر روی غلاف کابل است که مجددا نیاز است پس از استفاده از زره غلاف دیگری بر روی کابل قرار گیرد. علامت F مشخص کننده زره فولاد گالوانیزه به صورت سیم تخت ، G به صورت نوار گالوانیزه مارپیچی، R مفتول فولادی قلع اندود است.
انواع شکل و سطح مقطع هادی ها
در طراحی و تولید هادی، شکل و سطح مقطع هادی یکی از کلیدهای اصلی برای تضمین کارایی، ایمنی و عمر مفید سیستم است. در اینجا به بررسی چهار نوع استاندارد متداول هادی میپردازیم. RF، RE، SM و RM. هر کدام از این اشکال ویژگیهای فیزیکی و مکانیکی خاص خود را دارند: RF با لبههای گرد به شکل رشته های نازک؛ RE مفتول گرد که مقاومت حرارتی کمتری ایجاد کرده و جریان را به خوبی هدایت میکند، امکان نصب در فضاهای محدود و مقاومت بالای مکانیکی در برابر فشارهای خارجی را فراهم میآورد؛ SM با مقطع با اشکال خاص خود، تعادل خوبی بین حجم و مقاومت فراهم میکند و در کابلهای کوچک و دقیق کاربردی است؛ و RM با هادی های چند رشته مفتولی و تقویتهای مکانیکی برای بارهای سنگین عرضه میکند. شناخت دقیق این چهار نوع شکل، به مهندسان امکان میدهد تا بهترین انتخاب را برای کاربردهای خود انجام دهند و بهینهترین ترکیب از قیمت، کارایی و دوام را به دست آورند.
توجه: برای تحلیل آسانتر کد استاندارد VDE میتوانید از ابزار آنلاین تحلیل ساختار استاندارد VDE برقسان استفاده بفرمایید.
- نکته اول: در مواقعی ممکن است مابین حروف غلاف کابل و عایق کابل حروف دیگری وجود داشته باشد. به عنوان مثال در کابل NYCY وجود حرف C بیانگر وجود شیلد مابین عایق های پی وی سی است.
- نکته دوم: گاهی بعد از ذکر کردن جنس عایق اطلاعاتی در مورد هادی کابل مجدداً ذکر می شود. به عنوان مثال در کابل NYMHY حرف MH علامت هادی افشان گرد است.
مثال جهت کدگذاری سیم و کابل برق طبق استاندارد VDE
به عنوان مثال كابلی كه از هادی مسی با لايه عايقی PVC و پوشش خارجی PVC تشكيل شده باشد را با نوشتن لايههای مختلف آن به صورت Cu/PVC/PVC مینويسند، همين كابل در روش كدگذاری مطابق استاندارد VDE كابل NYY ناميده میشود.
و یا برای مثال كابلي با سه هسته مسی گرد بافته شده (Round Stranded) با سطح مقطع هادي 120 ميليمتر مربع با لايه عايقی PVC و يك لايه خارجي PVC با سطح عايقی 0.6/1KV كيلوولت در استاندارد VDE بدين صورت نامگذاری میشود:
علائم اختصاری روی سیم و کابل
هر سیم و کابل میتواند با ساختار متفاوتی ساخته شود؛ تغییر مواد سازنده و تغییر ساختار آن باعث تغییر در کاربرد و عملکرد نهایی محصول میشود. به همین دلیل، در استانداردهای شناسایی سیم و کابل، برچسبها و حروف اختصاری خاصی به کار میروند تا عایق، وجود شیلد، زرهدار بودن و کاربرد نهایی را به وضوح نشان دهند. این علائم در انتخاب صحیح محصول، از اشتباهات احتمالی جلوگیری میکنند.
مثال های دیگر از استاندارد VDE
برای درک بهتر موضوع به ذکر چند مثال می پردازیم و در انتها لیست کامل حروف استاندارد VDE را در قالب یک جدول برای شما قرار می دهیم.
کابل NYMHY
(N)جنس هادی کابل مسی است، (Y) روکش سیم های درون کابل عایق پی وی سی، (MH) هادی از نوع افشان flexible است. (Y) غلاف یا روکش کلی کابل از جنس PVC می باشد.
کابل NYY
(N) جنس هادی کابل مسی است، (Y) روکش سیم های درون کابل (عایق) پی وی سی، (Y) روکش کلی کابل (غلاف) پی وی سی می باشد.
کابل NYCY
(N) جنس هادی کابل مسی است، (Y) روکش سیم های درون کابل (عایق) پی وی سی، (C) وجود شیلد بر روی مجموعه سیم های درون کابل، (Y) غلاف یا روکش کلی کابل از جنس PVC می باشد.
کابل J-Y (ST) Y
این کابلها برای کنترل از راه دور، اندازهگیری و ارسال سیگنالها و همچنین ارتباطات تلفنی و مخابراتی مورد استفاده قرار میگیرد. ساختار کابل رانژه و کابل های تلفنی زوجی مثلا کابل تلفن 2 زوج 06 خراسان افشارنژاد JY(ST)Y می باشد.
تفاوت استاندارد VDE با سایر استانداردها
شاید این سؤال مطرح شود که چه تفاوتی بین استاندارد VDE و سایر استانداردهای شناختهشده مثل CE یا UL وجود دارد. پاسخ در عمق و دقت تستهای انجامشده نهفته است. در حالی که نشان CE صرفاً نشانگر انطباق محصول با الزامات حداقلی ایمنی اتحادیه اروپا است، استاندارد VDE با انجام آزمایشهای دقیقتر و ارزیابی عملکرد طولانیمدت، کیفیت محصول را نیز مورد بررسی قرار میدهد.
از سوی دیگر، استاندارد UL بیشتر در آمریکا معتبر است و با توجه به تفاوتهای اقلیمی، الگوی مصرف و ساختار شبکههای برق، نمیتوان آن را بهطور کامل با VDE معادل دانست. استاندارد VDE بهطور خاص برای شرایط اروپایی طراحی شده و در عین حال، جهانی نیز هست.
طبق این استاندارد 2X به چه معناست؟
علی عزیز همانطور که در تصویر استفاده شده در این مقاله آمده؛ 2X به معنای XLPE است و از مزایای آن می توان به براق بودن، سبک بودن، ساپورت دما تا 90 درجه سانتی گراد، تراکم کمتر نسبت به PVC اشاره کرد.